Zmiany w przepisach, jakie miały miejsce w ostatnich latach sprawiły, że farmaceuci mają możliwość (oczywiście tylko i wyłącznie w ściśle określonych przypadkach) wystawienia recepty farmaceutycznej. W zależności od tego komu i w jakiej sytuacji zostanie ona wystawiona mówimy o receptach farmaceutycznych oraz o tzw. receptach „pro auctore” i „pro familiae”. Bez względu jednak na to, z jakim rodzajem recepty mamy do czynienia muszą być one obowiązkowo ewidencjonowane. Jak prawidłowo i zgodnie z przepisami powinna byc prowadzona ewidencja recept farmaceutycznych?
Recepta farmaceutyczna i recepta „pro familiae” i „pro auctorae”
Zasady wystawiania i realizacji recept farmaceutycznych dokładnie opisuje ustawa Prawo Farmaceutyczne, a dokładniej jej artykuł 96. Zatytułowano go on „Wydawanie produktów leczniczych i wyrobów medycznych z apteki ogólnodostępnej”. Co do zasady receptę farmaceutyczną można wystawić w przypadku „zagrożenia zdrowia pacjenta” w obrębie danej apteki, w której pracuje farmaceuta. Wystawia się ją w formie elektronicznej (bądź papierowej w przypadku braku dostępu do systemu informatycznego) na leki z kategorii Rx, z wyłączeniem środków odurzających i substancji psychotropowych.
Z kolei recepty „pro auctore” i „pro familiae” wystawia farmaceuta dla siebie, małżonka lub krewnych w linii prostej i bocznej do określonego pokrewieństwa. Tego typu recepty mogą być realizowane w innej aptece niż ta, w której pracuje farmaceuta. Co więcej – mogą być również refundowane.
Co na temat ewidencji recept farmaceutycznych mówią przepisy?
Jak wynika z artykułu 96 ust.4a ustawy Prawo Farmaceutyczne – apteka musi prowadzić ewidencję recept farmaceutycznych. Co do zasady ewidencję taką można prowadzić zarówno w formie elektronicznej, jak i papierowej. Istotne jest, aby była ona przechowywana przez okres 5 lat. Okres ten liczy się od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym receptę zrealizowano. Wybór formy ewidencji jest dobrowolny. Ważne, natomiast by nieutrudniano zapewnienia wglądu do niej w każdym momencie, zwłaszcza w przypadku kontroli Wojewódzkiego Inspektoratu Farmaceutycznego.
Kto odpowiada za ewidencję recept farmaceutycznych?
Choć nie wprost, to za właściwe ewidencjonowanie wystawionych i zrealizowanych recept farmaceutycznych odpowiada kierownik apteki. Na jakiej podstawie? W tym miejscu należało by przytoczyć art. 88 ust.5 wspomnianej już ustawy Prawo Farmaceutyczne. Mówi on o tym, że do zadań kierownika apteki należy m.in. nadzór nad prawidłowym dokumentowaniem obrotu produktami leczniczymi. Nie ulega wątpliwości, że prowadzenie wymaganej prawem ewidencji recept farmaceutycznych wpisuje się w zakres tego typu obowiązków.
Jakie dane musi zawierać ewidencja recept farmaceutycznych?
Zasób informacji, jakie musi posiadać prowadzona w aptece ewidencja recept farmaceutycznych określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie zapotrzebować oraz wydawania z apteki produktów leczniczych (…). Zgodnie z paragrafem 6 ust.1 tego rozporządzenia ewidencję należy prowadzić w sposób umożliwiający identyfikację osób dokonujących w niej wpisów. Powinny się w niej znaleźć także dane dotyczące daty realizacji tych recept, a także informacja mówiąca wprost o liczbie tego typu recept zrealizowanych w danym roku kalendarzowym. Wzór takiej ewidencji określa załącznik do wspomnianego rozporządzenia.
Zgodnie ze wspomnianym rozporządzeniem ewidencja recept farmaceutycznych musi zawierać:
- numer wewnętrzny recepty nadany przez aptekę
- nazwę produktu leczniczego
- ilość opakowań
- przyczynę wydania produktu leczniczego (uzasadnienie w postaci określenia problemu zdrowotnego, jaki wystąpił u danego pacjenta)
- datę ważności, numer serii produktu leczniczego
- imię, nazwisko i adres pacjenta (chyba, że recepta wystawiono na osobę, której danych nie można ustalić – wówczas wpisuje się informację o braku możliwości określenia tożsamości danej osoby)
- imię i nazwisko osoby dokonującej wpisu
- datę wydania danego produktu leczniczego.
Warto pamiętać, że w przypadku ewidencji elektronicznej jest ona prowadzona automatycznie przez apteczny system komputerowy. W przypadku ewidencji papierowej musimy postępować dokładnie tak, jak wymaga tego wspomniane rozporządzenie i przypisany mu załącznik nr 2.
Ewidencja recept „pro auctorae” i „pro familiae”
Podobnie jak wymagane jest prowadzenie przez kierownika apteki ewidencji zrealizowanych w danej aptece recept farmaceutycznych, podobnie wymagane jest prowadzenie przez farmaceutę ewidencji wystawionych przez niego recept „pro auctore” i „pro familiae”. Tego typu wykaz wystawionych przez niego recept musi z kolei zawierać:
- kolejny numer wpisu
- datę wystawienia recepty
- numer PESEL pacjenta (u noworodka – numer PESEL matki, w przypadku osoby bez PESEL-u – rodzaj, serię i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość)
- rozpoznanie choroby lub problemu zdrowotnego
- międzynarodową lub własną nazwę produktu leczniczego
- postać produktu leczniczego
- dawkę produktu leczniczego
- ilość produktu leczniczego
- określony sposób dawkowania.
Tego typu ewidencja również może być prowadzona w wersji elektronicznej bądź papierowej. Niektóre Izby Aptekarskie udostępniają swoim farmaceutom programy do ewidencjonowania tego typu recept.
Opracował: mgr farm. Mateusz Jabłoński
