Co oznaczają akronimy w nazwach leków?

Akronimy pojawiają się w wielu nazwach leków sprzedawanych codziennie w aptekach i nierzadko są dla pacjentów niezrozumiałe. Ich obecność na opakowaniach farmaceutycznych pełni istotną rolę, przyczyniając się do zwiększenia przejrzystości i ułatwienia zrozumienia mechanizmu działania danego preparatu leczniczego. Mimo to wciąż stanowią one często zagadkę dla wielu farmaceutów.

W Polsce nazwy handlowe leków, w tym akronimy, muszą być zatwierdzone przez URPL (Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych) podczas procesu rejestracji leku. Organ ten sprawdza, czy nazwa jest zgodna z obowiązującymi przepisami, nie wprowadza w błąd oraz czy nie jest podobna do nazw innych leków. Działania te mają na celu uniknięcie pomyłek i zagwarantowanie bezpieczeństwa pacjentów. Warto zauważyć, że stosowanie akronimów nie jest uregulowanie prawnie, co prowadzi do dowolności w ich stosowaniu. Zazwyczaj akronimy mają swoje źródło w pierwszych literach słów z języka angielskiego, które opisują miejsce rozpadu czy sposób uwalniania leku. Często jednak skróty te nie są łatwe do rozszyfrowania i jednoznacznego zrozumienia. Akronimy można podzielić na kilka grup.

1. Akronimy opisujące szybkość uwalniania substancji czynnej

Są to najczęściej spotykane w praktyce aptecznej akronimy. Opisują one kinetykę uwalniania substancji czynnej. Pośród tego typu skrótów możemy wymienić:

CR ( ang. control release) – leki o kontrolowanym uwalnianiu.
SR ( ang. slow release, sustained release) — spowolnione uwalnianie
SR-E ( ang. slow release-extension) –przedłużone, spowolnione uwalnianie
MR (ang. modificated release) — modyfikowane uwalnianie
ER ( ang. extended release) — przedłużone uwalnianie
XR ( ang. extended release) — przedłużone uwalnianie
XL ( ang. extended liberation) — przedłużone uwalnianie
LA ( ang. long acting) — długo działający
Retard — spowolnione uwalnianie
HBS (ang. hydrodynamically balanced system) — kapsułki flotacyjne, utrzymujące się na powierzchni treści żołądkowej, z których substancja czynna jest powoli uwalniana
GITS (ang. gastrointestinal therapeutic system) – tabletki o przedłużonym uwalnianiu
Modutab — modyfikowane uwalnianie
Prolongatum — tabletki o przedłużonym uwalnianiu
Long — przedłużone uwalnianie
UNO – przedłużone uwalnianie
Bi, Duo —modyfikowane uwalnianie, w którym stosuje się warstwę szybko i wolno uwalniającą lek z tabletki
DEPOT – długie działanie
ZOK/ZK (ang. zero-order kinetics) – uwalnianie substancji leczniczej zgodnie z kinetyką zerowego rzędu

Czytaj także: Jaka jest różnica między lekami o zmodyfikowanym uwalnianiu a lekami o przedłużonym uwalnianiu?

2. Akronimy opisujące miejsce rozpadu leku

Kolejna grupa akronimów dotyczy skrótów opisujących miejsce, w którym lek się rozpada. Mogą to być: jama ustna, żołądek lub jelita.

Tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej:

Q-TAB (ang. quick tablet)
ODT (ang. orally disintegrating tablet, orodispersible tablet)
Instant
SWIFT
ORO (ang. orodispersible)
OCAS (ang. oral controlled absorption system) – doustny system kontrolowanej absorpcji
SL (ang. sublingual) – tabletka, ulegająca rozpadowi pod językiem

Tabletki do sporządzania zawiesiny doustnej:

Dis
Quicktab

Liofilizaty doustne do umieszczania pod językiem:

MELT
RPD

Tabletki dojelitowe:

REKLAMA

EC (ang. enteric-coated)
EN (ang. enteric)

Oprócz powyższych dwóch głównych grup akronimów, możemy spotkać się także z akronimami opisującymi konkretną substancję leczniczą znajdującą się w leku. Przykładem może być skrót HCT, oznaczający hydrochlorotiazyd. Takim lekiem jest, np. Telmisartan HCT EGIS – lek zawiera zarówno telmisartan, jak i hydrochlorotiazyd, obie substancje obniżają ciśnienie tętnicze. Innym popularnym lekiem zawierającym w nazwie akronim jest lek OTC – ACC Optima. Nazwa pochodzi od substancji – acetylocysteiny.

Można również zauważyć, że w nazwie leku często pojawia się nazwa producenta – we wcześniej wymienionym przykładzie (Telmisartan HCT EGIS) jest to firma Egis. Innym przykładem może być Hydroxyzinum Adamed, czy Propranolol WZF.

Akronimy w nazwach leków, a ich zamiana

Podczas pracy z pacjentami należy zwracać szczególną uwagę na zamianę leków zawierających tę samą substancję czynną. Jeśli chodzi o leki doustne i ich zamianę, reguluje to art. 15, ust. 10 Ustawy Prawo Farmaceutyczne. Możemy tam przeczytać, że: „Różne postacie farmaceutyczne doustne o natychmiastowym uwalnianiu uważa się za tę samą postać farmaceutyczną”. To znaczy, że przykładowo lek Dexak, zawierający deksketoprofen w postaci granulatu do sporządzania roztworu doustnego można zamienić na Dexak w postaci tabletek powlekanych, jeśli zawierą tę samą pojedynczą dawkę substancji czynnej.

Czytaj także: Zasady substytucji leków w formach SR, MR, Modutab

W kwestii leków o zmodyfikowanym uwalnianiu zamienianie leków jest już nieco kłopotliwe. Przykładowo, lek Ceurolex SR zawiera ropinirol i jest stosowany w chorobie Parkinsona. Jako farmaceuci musimy pamiętać, że leki o przedłużonym działaniu i natychmiastowym uwalnianiu mają zupełnie inny profil farmakokinetyczny. Z tego powodu nie zamienimy powyższego leku na np. Adartrel zawierający tę samą substancję czynną, która jednak uwalniana jest natychmiastowo. Zamiana leku SR na ten o natychmiastowym uwalnianiu jest zabroniona, tak samo działa to w drugą stronę. W przypadku, gdy lekarz przepisał tabletki o przedłużonym uwalnianiu zawierające 50 mg substancji czynnej, nie można ich zamienić na dwa opakowania tabletek o przedłużonym uwalnianiu z dwukrotnie niższą dawką. Nie jest to tożsame, tak jak w przypadku leków o natychmiastowym uwalnianiu.

Co z lekami dojelitowymi? Zamiana Anapranu EC, leku zawierającego naproksen w postaci tabletki dojelitowej, na Anapran w postaci tabletki powlekanej również nie powinna być stosowana w praktyce farmaceutycznej. Specjalna otoczka pozwalająca na rozpad leku w jelitach może być stosowana w lekach dla osób chorych między innymi na chorobę wrzodową żołądka.

Akronimy w nazwach leków, mimo że z początku mogą sprawiać trudności, nie są trudne do opanowania. Ich nauka jest kluczowa do tego by dobrze wypełniać obowiązki farmaceuty. Należy pamiętać by przy realizacji recept kierować się zaleceniami lekarza i bezpieczeństwem pacjenta.

Autor: Marianna Lis

Bibliografia: