Leki dla seniorów - najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi.

Od 1 września 2016 r. obowiązują przepisy znowelizowanego rozporządzenia w sprawie recept lekarskich (Dz.U 2016 poz. 1261) i pielęgniarskich (Dz.U. 2016 poz. 1360). Wcześniej, bo 12 czerwca br., weszły w życie fundamenty ustawowe nadające prawo do bezpłatnych leków pacjentom po ukończeniu 75. roku życia (Dz.U. 2016 poz. 652). Na ich mocy lekarz POZ, pielęgniarka POZ lub lekarz, który zaprzestał wykonywania zawodu (wystawiający recepty dla siebie i rodziny) mogą tzw. seniorom wpisać w polu uprawnień dodatkowych symbol S. Oznacza to, że taka osoba ma prawo do otrzymania bezpłatnych leków znajdujących się w specjalnym wykazie, będącym częścią (zakładka D w pliku .xls) wydawanego co 2 miesiące obwieszczenia Ministra Zdrowia sprawie wykazu bezpłatnych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenie żywieniowego oraz wyrobów medycznych.

Z powodu licznych wątpliwości dotyczących zarówno wystawiania, jak i realizacji recept Minister Zdrowia wydał komunikat dla pracowników POZ i farmaceutów. Do powyższego komunikatu odniosła się Naczelna Izba Aptekarska w swoim opracowaniu dla farmaceutów. Zachęcamy do lektury tych pism.

1. Kto to jest uprawniony lekarz POZ? Czy inni lekarze nie mają prawa wypisać recepty z uprawnieniem S?

Lekarzem POZ jest lekarz, z którym Fundusz zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej albo który jest zatrudniony lub wykonuje zawód u świadczeniodawcy, z którym Fundusz zawarł umowę o udzielanie świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, wymieniony w art. 55a ust. 2a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, czyli:

1) posiadający tytuł specjalisty w dziedzinie medycyny rodzinnej lub
2) odbywający szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie medycyny rodzinnej, lub
3) posiadający specjalizację II stopnia w dziedzinie medycyny ogólnej, lub
4) posiadający specjalizację I stopnia w dziedzinie medycyny ogólnej, lub
5) posiadający specjalizację I lub II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie chorób wewnętrznych, lub
6) posiadający specjalizację I lub II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie pediatrii.

Lekarze bez specjalizacji lub posiadający inną niż w/w specjalizację nie są uprawnieni do wystawiania dla seniorów.

 

2. Co z pozostałymi osobami posiadającymi uprawnienie do wystawiania recept?

Felczerzy, położne, nawet po zaprzestaniu wykonywania zawodu i wystawiający receptę pro auctore/pro familiae nie mogą wpisać S w uprawnieniach dodatkowych.

 

3. Czy miejsce pracy lekarza ma znaczenie?

Tak, dany świadczeniodawca musi mieć zawartą umowę z NFZ na udzielanie świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, a pacjent musi być do danej placówki przypisany.

Lekarz, nawet ze specjalizacją wymienioną w pyt. 1, pracujący u świadczeniodawcy bez takiej umowy nie może wystawić recepty z uprawnieniem S.

 

4. Czy jest bezpieczna lista uprawnionych podmiotów?

Nie, gdyż z poziomu apteki trudno jest zweryfikować czy dana placówka jest POZ, czy nie. Ponadto świadczeniodawca nie ma konieczności podawania swojego numeru umowy z NFZ.

Bezpieczniej jest przyjąć zasadę, że uprawnienie do bezpłatnych leków nie przysługuje pacjentowi, kiedy otrzyma receptę wystawioną w szpitalu, przychodni specjalistycznej, bądź w ramach nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.

 

5. Czy recepta z uprawnieniem S, wystawioną w POZ, przez lekarza niebędącego lekarzem POZ (lekarz o innej niż wymieniona w pkt 1 specjalizacji) pozwala otrzymać pacjentowi leki bezpłatnie?

Tak, ponieważ zgodnie z ustaleniami Naczelnej Izby Aptekarskiej z Ministerstwem Zdrowia osoba wydająca bezpłatne leki nie jest ani uprawniona, ani zobowiązana, żeby weryfikować czy dany lekarz jest osobą uprawnioną. Odpowiedzialność za przekroczenie swoich uprawnień poniesie lekarz.

 

6. Czy z recept wystawionych przed 1 września br. (np. z datą realizacji od dnia), a realizowanych po tej dacie ze wpisanym uprawnieniem S, pacjent może otrzymać bezpłatne leki?

Nie, bo uprawnienie dodatkowe S zostało wprowadzone obowiązującą od 1 września 2016 r. nowelą rozporządzenia w sprawie recept lekarskich. Wcześniej nie istniało, a więc nie było podstawy prawnej, żeby mogło znaleźć się na recepcie.

 

7. Czy osoba realizująca receptę może uzupełnić uprawnienie S, podobnie jak w przypadku IB, ZK, IW?

Nie, to lekarz musi pamiętać o wpisaniu S (§16 ust. 1 pkt 1 lit a). Farmaceuta jedynie weryfikuje czy pacjent ma ukończone 75 lat w momencie realizacji recepty.

 

8. Czy uprawnienie S jest nadrzędne nad podaną odpłatnością na recepcie tak jak IB?

Nie, S nie jest ważniejsze niż odpłatność. Pacjentowi musi przysługiwać dany lek z refundacją. Jeżeli lek jest wypisany poza zakresem wskazań objętych refundacją (odpłatność X lub 100%), to mimo że lek znajduje się w wykazie bezpłatnych leków dla seniorów - pacjent otrzyma go za pełną odpłatnością.

 

9. Komunikat MZ mówi, że osoba uprawniona powinna nanieść na recepcie odpłatność, czy jeżeli tego nie zrobi, to leki nie należą się pacjentowi z refundacją?

Rozporządzenie w sprawie recept lekarskich pozwala zarówno nie wpisać poziomu odpłatności (§ 6 ust. 1 pkt 6), jak i zrealizować taką receptę ze zniżką (§ 16 ust. 1 pkt 1 lit h). Ponadto nawet błędna odpłatność (np. S) daje możliwość wydania leku z refundacją.

Jedynie odpłatność X lub 100% mówi o braku zniżki na leki.

 

10. Jeżeli lekarz zaznaczył S na recepcie, ale żaden z leków nie znajduje się na bezpłatnej liście. Czy receptę można zrealizować jak zwykłą receptę refundowaną?

Tak, receptę należy zrealizować na zasadach ogólnych.

 

11. Czy w przypadku posiadania innego niż S uprawnienia dodatkowego lekarz powinien nanieść oba uprawnienia na recepcie? Jakie to uprawnienia?

Tak, mówi o tym § 3 ust. 1 pkt 2 lit. d i da rozporządzenia w sprawie recept lekarskich. Uprawnienie S może się łączyć z następującymi: AZ, BW, IB, IN, IW, PO i ZK. Osoba wydająca ma obowiązek wprowadzić do systemu aptecznego oba te uprawnienia. Jeżeli zaistnieje sytuacja, że dopłata pacjenta jest mniejsza, w jednym z wariantów, to powinien on zostać wybrany (np. uprawnienie S,IB - lek spoza wykazu dla seniorów – wybieramy IB).

 

12. Czy zapis XS w polu uprawnień dodatkowych jest prawidłowe?

Nie, lekarz powinien wpisać samo uprawnienie S. Powyższy zapis powoduje, że prawo do bezpłatnych leków dla seniorów nie może zostać uznane bez poprawy recepty.

 

13. Czy realizując receptę z uprawnieniem S, można dokonać zamiany leku?

Tak. Osoba wydająca leki ma w pierwszej kolejności obowiązek poinformowania pacjenta o możliwości nabycia leku z wykazu bezpłatnego. (Art. 44a ustawy o refundacji leków) Może również wydać bezpłatnie odpowiednik z wykazu dla seniorów lub za normalną odpłatnością inny lek refundowany.

Tak jak dla innej osoby ubezpieczonej, dla seniora można wydawać odpowiedniki na zasadach ogólnych określonych w art. 44 ustawy o refundacji leków. Na żądanie pacjenta można wydać odpowiednik o cenie niższej, równej lub wyższej niż cena leku przepisanego. Ponadto można wydać lek pełnopłatny, a także preparat zawierający różną o 10% liczbę dawek.

Warto jednak mieć świadomość, że za lek pełnopłatny lub w nierefundowanej wielkości opakowania nie można wydać ani bezpłatnego odpowiednika z listy S, ani jakiegokolwiek odpowiednika z refundacją.

 

14. Kto odpowie w sytuacji, kiedy lekarz pozostawi puste okno uprawnień dodatkowych, a pacjent sam wpisze S?

Skoro wina leży po stronie pacjenta, to on poniesie konsekwencje (informacja ustna z MZ).

 

15. Czy leki z wykazu S powinny być przepisane na osobne recepcie?

Nie ma takiej konieczności, ponieważ § 12 rozporządzenia w sprawie recept lekarskich mówi, że na jednej recepcie można przepisać do 5 leków gotowych lub środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub wyrobów medycznych. Pozycja, która nie znajduje się w wykazie S, zostanie wyceniona bez tego uprawnienia.

 

Podstawy prawne

 

Art. 43a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

1. Świadczeniobiorcom, po ukończeniu 75. roku życia, przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne określone w wykazie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o refundacji, ustalonym w sposób określony w ust. 2, na podstawie recepty wystawionej przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 55 ust. 2a, pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej albo lekarza posiadającego prawo wykonywania zawodu, który zaprzestał wykonywania zawodu i wystawił receptę dla siebie albo dla małżonka, wstępnych lub zstępnych w linii prostej oraz rodzeństwa.

2. Minister właściwy do spraw zdrowia wskazuje spośród leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych określonych w wykazie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o refundacji, leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne, które są wydawane bezpłatnie świadczeniobiorcom, o których mowa w ust. 1, mając na uwadze:

1) zaspokojenie potrzeb zdrowotnych świadczeniobiorców, o których mowa w ust. 1;

2) dostępność i bezpieczeństwo stosowania leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych;

3) roczny limit wydatków przewidziany na ten cel w ustawie budżetowej na dany rok;

4) stosunek kosztów do uzyskiwanych efektów zdrowotnych leku, środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobu medycznego w porównaniu do stosunku kosztów do uzyskiwanych efektów zdrowotnych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych objętych tym wykazem.

3. Leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne, o których mowa w ust. 1, są finansowane z budżetu państwa w części stanowiącej odpłatność świadczeniobiorcy, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o refundacji, obejmującej kwotę do wysokości limitu finansowania oraz dopłatę w wysokości różnicy między ceną detaliczną danego leku, środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobu medycznego a wysokością limitu finansowania.

4. Przepisy ust. 3 nie naruszają obowiązków Funduszu w zakresie wysokości finansowania świadczeń opieki zdrowotnej wynikających z uprawnień, o których mowa w art. 43 i art. 44-46 oraz art. 7a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2004 r. poz. 20, 959, 1252 i 2135, z 2005 r. poz. 72 oraz z 2009 r. poz. 106), w przypadku, o którym mowa w art. 44a ust. 2 ustawy o refundacji.

5. Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, sposób i tryb finansowania z budżetu państwa leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, o których mowa w ust. 1, mając na celu zapewnienie gospodarności i rzetelności wydatkowania środków publicznych oraz skuteczności udzielania świadczeń opieki zdrowotnej.

 

Art. 44a ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych.

1. W przypadku recepty wystawionej dla świadczeniobiorcy, który ukończył 75. rok życia, przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej albo lekarza posiadającego prawo wykonywania zawodu, który zaprzestał wykonywania zawodu i wystawił receptę dla siebie albo dla małżonka, wstępnych lub zstępnych w linii prostej oraz rodzeństwa, osoba wydająca leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne, oprócz obowiązków wynikających z art. 44, ma obowiązek poinformować o możliwości nabycia leku innego niż lek przepisany na recepcie, o tej samej nazwie międzynarodowej, dawce, postaci farmaceutycznej, która nie powoduje powstania różnic terapeutycznych, i o tym samym wskazaniu terapeutycznym, objętego wykazem, o którym mowa w art. 37 ust. 1, w części dotyczącej bezpłatnego zaopatrzenia świadczeniobiorców po ukończeniu 75. roku życia oraz ma obowiązek na żądanie wydać ten lek.

2. W przypadku zbiegu uprawnień, o których mowa w art. 43-45 ustawy o świadczeniach oraz w art. 7a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2004 r. poz. 20, 959, 1252 i 2135, z 2005 r. poz. 72 oraz z 2009 r. poz. 106), osoba wydająca leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne ma obowiązek wydać lek lub środek spożywczy specjalnego przeznaczenia żywieniowego z najniższą wysokością dopłaty.

3. Przepis ust. 1 nie dotyczy sytuacji, w której osoba uprawniona umieściła odpowiedni wpis w recepcie - w przypadku recepty w postaci elektronicznej, lub adnotację na druku recepty - w przypadku recepty w postaci papierowej, wskazując na niemożność dokonania zamiany przepisanego leku.

4. Przepisy art. 44 ust. 1-2d stosuje się odpowiednio.

 

§ 3 ust. 1 pkt 2 lit. d, da i f) oraz § 16 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia w sprawie recept lekarskich oraz w sprawie recept wystawianych przez pielęgniarki i położne.

§ 3.

1. Recepta, na której co najmniej jeden z przepisanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych, dla którego wydano decyzję o objęciu refundacją w rozumieniu przepisów ustawy o refundacji, ma być wydany za odpłatnością, o której mowa w art. 6 ust. 2 ustawy o refundacji, obejmuje:

2) dane dotyczące pacjenta:

d) kod uprawnień dodatkowych pacjenta określony w pkt 1-10 załącznika nr 1 do rozporządzenia, jeżeli dotyczy,

da) kod uprawnienia dodatkowego pacjenta określony w pkt 11 załącznika nr 1 do rozporządzenia, jeżeli dotyczy,

f) numer PESEL - jeżeli dotyczy, a w przypadku dziecka nieposiadającego numeru PESEL lub niemożności ustalenia tego numeru - numer PESEL przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2016 r. poz. 186, 823, 960 i 1070) wraz z adnotacją o zamieszczeniu numeru PESEL osoby innej niż pacjent i podpisem osoby uprawnionej; w przypadku pacjenta, który ukończył 75. rok życia, nieposiadającego numeru PESEL - jego datę urodzenia,

 

§ 16.

1. Jeżeli na recepcie nie wpisano danych, wpisano je w sposób nieczytelny, błędny lub niezgodny z rozporządzeniem, osoba wydająca może ją zrealizować w następujących przypadkach:

1) jeżeli na recepcie nie wpisano, wpisano w sposób nieczytelny, błędny lub niezgodny z rozporządzeniem:

a) kod uprawnień dodatkowych pacjenta, z wyjątkiem kodu uprawnienia dodatkowego pacjenta określonego w pkt 11 załącznika nr 1 do rozporządzenia - osoba wydająca określa go na podstawie odpowiednich dokumentów dotyczących pacjenta przedstawionych przez osobę okazującą receptę; osoba wydająca zamieszcza go na rewersie recepty oraz składa swój podpis i zamieszcza ten kod w komunikacie elektronicznym przekazywanym do oddziału wojewódzkiego Funduszu, o którym mowa w art. 45 ust. 2 ustawy o refundacji,

 

opracował: mgr farm. Konrad Okurowski