Leki przeterminowane – co należy z nimi zrobić?

Termin ważności leku jest okresem, w ciągu którego producent odpowiada za jego bezpieczeństwo i właściwości lecznicze. Po upływie tego czasu nie bierze on na siebie odpowiedzialności za skutki stosowania wyprodukowanego przez siebie medykamentu. Dlatego tak ważne jest, aby pacjent otrzymywał w aptece produkty lecznicze z odpowiednio długim terminem przydatności i aby miał świadomość, jakie znaczenie ma jego respektowanie.

Osoba realizująca musi na rewersie zapotrzebowania oznaczyć datę przyjęcia i zrealizowania zapotrzebowania oraz umieścić swój podpis.Daty ważności leków, będących w ofercie aptecznego asortymentu, powinny być na bieżąco monitorowane przez farmaceutów.

Kiedy i w jaki sposób sprawdza się daty leków w aptece?

Daty ważności leków, będących w ofercie aptecznego asortymentu, powinny być na bieżąco monitorowane przez farmaceutów. Termin takiej kontroli ilości leków w aptece, które wkrótce się przeterminują, jest kwestią umowną, ale powinna być ona przeprowadzana regularnie.

Czytaj także: Podstawowe warunki prowadzenia apteki – nowe rozporządzenie MZ

Wyselekcjonowanie przeterminowanych produktów leczniczych

Prostym narzędziem w systemie Kamsoft, umożliwiającym wyselekcjonowanie produktów leczniczych, których termin przydatności upływa w niedługim czasie, jest moduł „Magazyn”. Rozwijając opcję „Leki przeterminowane” w zakładce „Magazyn”, pracownik apteki może sprawdzić zarówno grupę leków przeterminowanych, jak i tych, które przeterminują się w najbliższej przyszłości. W tym celu wystarczy jedynie wpisać odpowiednią graniczną datę, której termin będzie tożsamy z brakiem przydatności lub upływającą ważnością w najbliższym czasie.

Dobrą praktyką w aptece jest wykonywanie takiej kontroli towaru raz w miesiącu i oddzielenie produktów, których data ważności upłynie wkrótce, tj. w danym miesiącu. Cały proces powinien odbywać się zgodnie z wewnętrznie ustalonymi w aptece procedurami. Najczęściej odbywa się to według schematu: 

  • sporządzenie raportu z lekami, których data ważności niedługo się skończy, wykorzystując do tego celu moduł „Magazyn”;
  • sprawdzenie czy stan ilościowy tych leków, który sugeruje nam system, jest identyczny ze stanem rzeczywistym;
  • zdjęcie ze stanu tych produktów.

Czytaj także: Reklama wyrobów medycznych – rozporządzenie MZ

Sprzedaż produktów leczniczych

Co w przypadku, jeśli np. jest początek miesiąca, a towar jest ważny do ostatniego dnia tego miesiąca

  • Jeśli farmaceuta ma pewność, że kuracja pacjenta skończy się przed upływem terminu przydatności leku i pacjent zdąży do tego momentu wykorzystać lek, taki produkt może zostać sprzedany. Jednakże kuracjusz musi zostać poinformowany o terminie upływu ważności leku – tylko za jego aprobatą taki lek może zostać mu sprzedany. Za zgodą kierownika cena takiego produktu może zostać obniżona.

Czy jest szansa wydania pacjentowi leku przeterminowanego?

  • Na szczęście, dzięki odpowiednim zabezpieczeniom systemu, nie jest to możliwe – system blokuje możliwość sprzedaży takiego produktu.

Utylizacja leków

Raz w miesiącu przeterminowane leki zostają odebrane przez firmę utylizacyjną, która odpowiada za unieszkodliwienie substancji czynnych. Przeterminowane produkty warto zabezpieczyć i odłożyć, np. w oddzielne pudełko, tak, aby przez pomyłkę nie zostały wydane pacjentowi. Wszelkie formalności związane z tym procederem mogą zostać dokonane drogą elektroniczną

Utylizacja leków narkotycznych i psychotropowych

Oddanie do utylizacji leków z wykazu P, N oraz prekursorów kategorii 1 jest bardziej złożonym postępowaniem. W tej sytuacji kierownik apteki jest zobligowany do wysłania odpowiedniego zgłoszenia do Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego zawierającego dane dotyczące:

  • nazwy handlowej produktu leczniczego,
  • ilości, dawki,
  • numeru serii
  • daty ważności.

Czytaj także: Jak postępować w przypadku błędów w receptach na psychotropy?

Przechowywanie leków

Produkty te, tak, jak wszystkie leki psychotropowe i narkotyczne, powinny zostać umieszczone w sejfie. Niemniej, aby wyeliminować ryzyko wydania ich pacjentowi, warto przechowywać je w sejfie, np. w kartonie oznaczonym napisem „do utylizacji”.

Kontrola WIF

Po otrzymaniu zgłoszenia przedstawiciel WIF dokonuje kontroli podczas której sprawdzone zostają dane przeterminowanych produktów. Po ich zweryfikowaniu pakuje je do pudełka, okleja, umieszcza pieczęcie i napis „DO ZNISZCZENIA”, a następnie sporządza protokół z czynności zabezpieczenia w trzech egzemplarzach. W protokole można znaleźć termin do którego zabezpieczone produkty muszą zostać przekazane do firmy utylizacyjnej. 

Po przeprowadzeniu takiej utylizacji firma również musi sporządzić protokół z wykonanych czynności. Na koniec protokoły – dotyczący przekazania leków do utylizacji i z przeprowadzonego procesu ich unieszkodliwienia –  należy przekazać do WIF.

Wprowadzenie zmian w książce kontroli

Ostatnim, ale równie ważnym etapem, o którym trzeba pamiętać, jest wykreślenie unieszkodliwionych produktów z „Książki kontroli obrotu środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi”. 

Co z przeterminowanymi lekami powinien zrobić pacjent?

Większość aptek wyposażonych jest w specjalne pojemniki, tzw. konfiskatory. To tam pacjenci mogą zostawić przeterminowane substancje lecznicze, pozbawione opakowań zewnętrznych i ulotek, których miejsce znajduje się wśród odpadów z makulaturą. Oznacza to, że tabletki i kapsułki wyrzuca się w blistrach, syropy w buteleczkach, maści i kremy w tubkach, aerozole w nieuszkodzonych opakowaniach, a zastrzyki w ampułkach.

Jednakże, odpady takie jak igły, ampułkostrzykawki czy termometry rtęciowe, należy oddawać bezpośrednio do Punktów Selektywnych Zbiórek Odpadów Komunalnych, dlatego warto instruować pacjentów, którzy często przynoszą przeterminowane leki do apteki, jakie produkty i w jaki sposób można bezpiecznie zostawić w konfiskatorze. 

Czytaj także: Zasady wydawania leków o kategorii dostępności Lz z apteki

Bibliografia:

1. https://www.koia.kielce.pl/wp-content/uploads/2021/06/8.-Utylizacja_psycho_info-do-procedury.pdf.

2. https://www.logistyka.net.pl/bank-wiedzy/item/92159-utylizacja-produktow-leczniczych-z-domowej-apteczki-aspekty-prawne-logistyczne-i-ekologiczne.

Agata Oskroba

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]